CZASOPISMO INSTYTUTU HISTORII UJK w Kielcach

ALMANACH HISTORYCZNY

ISSN 1642-4530

 

Autor Dominika Burdzy (Kielce)
Tytuł SANDOMIERZ JAKO CENTRUM WINIARSTWA OD ŚREDNIOWIECZA AŻ DO POŁOWY XVII WIEKU
Title Sandomierz as the centre of the viticulture from the Middle Ages until the mid-seventeenth century
Słowa kluczowe Sandomierz, uprawa winorośli, winnice, średniowiecze, historia XVI– XVII w.
Keywords Sandomierz, viticulture, wineries, Middle Ages, the history of the 16th and 17th centuries.
Strony 50-61
Pełny tekst / full text
Tom 18

Streszczenie

Problematyka uprawy winorośli w Sandomierzu w średniowieczu i okresie staropolskim nie była dotychczas całościowo opracowana. Tradycje rozwoju tej gałęzi rolnictwa sięgały XII w. Sprzyjało temu dogodne usytuowanie miasta na skarpie wiślanej i na kilku wzgórzach oraz urodzajne gleby, nie bez znaczenia pozostawały także korzystne warunki klimatyczne. Kulturę uprawy i produkcji wina na ziemiach polskich rozwijały głównie zakony, co zapewne odnosiło się także do Sandomierza, ponieważ najwcześniej (w XIII w.) wzmian-kowane są w źródłach dwie winnice dominikanów z konwentu przy kościele św. Jakuba. W XIV stuleciu po dwa winne ogrody w mieście posiadali także duchacy z klasztoru i szpi-tala Świętego Ducha oraz benedyktyni z opactwa na Świętym Krzyżu. Od XV w. winnice wchodziły w skład uposażenia także innych instytucji kościelnych Sandomierza, mianowicie wicekustosza i altarystów ołtarza św. Niewiniątek w kolegiacie NMP, altarystów ołtarza św. Krzyża i Bożego Ciała w kościele parafalnym św. Piotra oraz plebana kościoła św. Pawła. Mimo iż uprawa winnej latorośli od wczesnego średniowiecza pozostawała przede wszyst-kim w gestii instytucji kościelnych, to w przypadku Sandomierza winnice posiadali także mieszczanie, co potwierdza informacja już z 1321 r. Wówczas to król Władysław Łokietek z żoną Jadwigą ufundowali kanonię Pierścienia Królowej ku czci św. Walentego i Jerzego w kolegiacie. Majątek tej kanonii stanowiły czynsze z winnic, ogrodów i domów Sandomie-rza oraz 4 grzywny z komory celnej.
Rozwój winogrodnictwa, zapoczątkowany w średniowieczu, zintensyfkowany został w XVI i w pierwszej połowie XVII w. Właścicielami winnic byli bogaci mieszczanie, wywo-dzący się głównie z patrycjatu, a także instytucje kościelne. Pod koniec XVI w. wśród dzier-żawców i nabywców widać również dwóch szlachciców. Mieszczanie z niższych warstw, głównie z pospólstwa dzierżawili winnice od instytucji kościelnych lub indywidualnych duchownych. Uprawa winorośli odgrywała istotną rolę w gospodarce miasta, świadczyła o prestiżu zarówno samych właścicieli, jak również całej gminy miejskiej.